Filmliga / Filmhuis Hengelo: toelichting op programma ontwikkeling

1990 - heden

Filmliga's en filmhuizen

 
Filmliga's
In de decennia na de Tweede Wereldoorlog zijn veel stedelijke filmliga's opgericht. Daarbij kwamen eensgezinde leden samen om culturele films te beleven. De essentie van film was volgens de filmliga's de filmkunst zelf. In plaats van mainstream commerciële Hollywoodproducties vertoonde men niet-commerciële culturele films. "De film is kunst, de bioscoop is handel", zo was men van mening.

Filmhuizen
Vanaf 1972 komt daarnaast steeds meer het zogenoemde vrije circuit van filmhuizen tot ontwikkeling. De Nederlandse Bioscoopbond maakte het bioscopen moeilijk om films te vertonen van niet-aangesloten distributeurs. Uit onvrede hiermee ontwikkelde zich dat vrije circuit.
Een deel van de al oudere filmliga’s transformeerde later tot filmhuis.
De belangrijkste reden hiervoor was de wens om kwaliteitsfilms te zien die de bioscopen niet of minder vertonen.

De verdeling van taken tussen bioscoop en filmliga's/filmhuizen was aanvankelijk glashelder: de filmliga's en filmhuizen vertoonden films die om financiële of inhoudelijke redenen niet in de bioscoop te zien waren. Later, vooral na de landelijke digitalisering van de filmtheaters in 2011-2012, vervaagde dit onderscheid wat: bioscopen konden zich wat meer verbreden en verdiepen.

Programmering

 
Filmliga / de film:

 
Programmering filmliga's
Bij filmliga's staat vooral de film centraal. Het draait om de filmkunst en om de sociale, maatschappelijke, economische en culturele context. Het een en ander is soms ondersteund door lezingen en themadagen (soms zelfs studiedagen). Maatschappelijk, politiek en cultureel betrokken mensen geven de filmliga's en hun programmering een geëngageerde signatuur.

 
Filmhuis / de ontmoeting:

 
Programmering filmhuizen
Bij filmhuizen daarentegen staan de klant en het bedrijf meer centraal. Het draait meer en meer om de beleving en het vermaak. Daarbij treedt de ontmoeting tussen de klanten meer naar voren. Het krijgt allemaal een wat luchtiger, vrijblijvender en oppervlakkiger karakter.
Niet in het minst speelt ook een rendabele bedrijfsvoering een grote rol. In de filmhuizen krijgen meer pragmatisch en bedrijfsgerichte mensen de overhand.

 
De nieuwe tijd - FilmThuis:

 
Een nieuwe tijd: Filmthuis?
Inmiddels lijkt er een nieuwe tijd te groeien waarin mensen alles (kunnen) doen zonder elkaar direct te hoeven ontmoeten. De grotere filmhuizen elders in het land verkopen in 2019 al on-line filmhuisfilms via streaming media (kleine filmhuizen mogen niet meedoen). Door de opeenvolgende periodes met sluitingen van filmhuizen in 2020 en 2021, als gevolg van de covid 19 crisis, krijgt 'filmthuis' een stimulans.
De moderne liefhebber van filmhuisfilms hóeft niet meer naar filmliga of filmhuis. De Milennials bekijken het thuis wel op de smartphone, laptop, pc of tablet, de film van eigen voorkeur en op een moment dat het hen zelf goed uit komt.
The times they are a-changin' - again.

In Hengelo: Filmliga & Filmhuis

 
In Hengelo vond een zelfde ontwikkeling van het alternatieve filmcircuit plaats.
Alleen een beetje (40 jaar) later:

 
Filmliga Hengelo
De lokale Filmliga Hengelo is opgericht in 1990. De Filmliga Hengelo verwoordde het doel als: De Filmliga Hengelo wil de culturele, maatschappelijke en historische aspecten van het medium film zo ruim mogelijk aandacht verschaffen.

Filmhuis Hengelo
De Filmliga Hengelo transformeert in 2011 tot en verandert in naam: op verzoek van de directie van de schouwburg hanteert de stichting Filmliga Hengelo van nu af aan de roepnaam Filmhuis Hengelo. De statuten en het statutaire doel blijven onveranderd.
Filmhuis Hengelo licht het toe als: Filmhuis Hengelo vertoont films voor zowel jeugd als volwassenen, in een culturele, maatschappelijke en artistieke context; films die nergens anders een podium hebben in Hengelo. Filmhuis Hengelo wil actief en zichtbaar bijdragen aan het culturele klimaat in Hengelo, zoekt daarbij samenwerking met andere culturele en maatschappelijke organisaties en probeert flexibel in te spelen op de actualiteit (zie o.a.: Evenementen en Partners). Filmhuis krijgt zijn unieke karakter door een persoonlijke benadering voor, tijdens en na de film, waardoor mensen zich thuis kunnen voelen in een inspirerende omgeving en een filmbezoek meer is dan alleen maar naar een film kijken.

In Hengelo: programmering

 
Veranderingen in Hengelo
De veranderingen uiten zich ook in filmkeuzes en samenwerkingsverbanden - zo ook bij Filmliga / Filmhuis Hengelo. Wij gaan - met wat vertraging - ook mee met de tijd. De progressieve signatuur vervaagt en cultuur en bedrijfsvoering krijgen meer aandacht:

 

      1. Zo zijn bij de Filmliga Hengelo de filmklassiekers vaak ingebed in een retrospectief over een overleden regisseur of actrice, met een lezing over de context daarvan.
      2. In het tweede decennium van deze eeuw, bij het Filmhuis Hengelo daarentegen zijn de filmklassiekers een onsamenhangende, maar juist weer meer diverse selectie van klassieke films.

 

        1. Het 1ste decennium van deze eeuw lag bij de Filmliga wat meer het accent bij het maatschappelijk engagement, zoals bij de jaarlijkse themadag, bij de Afrikaanse dag en bij langdurige loklale samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld CREA, Cinementaal en Amnesty International.
        2. In het 2de decennium van deze eeuw bij het Filmhuis verschuift in de samenwerkingsverbanden het accent van sociaal betrokken naar cultureel betrokken. In eerste instantie met deelname aan het BAM-festival en de Week van de Amateurkunst. Daarna meer gericht op muziek (Music & Movies), literatuur (Boek+Film), poëzie (Week van de Poëzie) en film (Overijssels filmfestival). Er komen ook meer momenten van plaatselijke samenwerking met een ad hoc karakter (al dan niet maatschappelijk, cultureel of commercieel van aard).

      Zo bouwt de organisatie in de eerste twee decennia van deze eeuw aan de maatschappelijke en culturele betekenis van Filmhuis Hengelo. Het is best een indrukwekkende historie.

       

      Aan het eind van het tweede decennium is echter aan de meeste samenwerkingsverbanden een einde gekomen.

      Wie een film in het openbaar wil vertonen, moet daar toestemming voor hebben. FilmService BV regelt dat voor de houders van de filmrechten. FilmService is een monopolist die zich daarbij met name op de belangen van grote distributeurs richt. De kleine, lokale door vrijwilligers gedreven filmhuizen ziet men daarbij als oneerlijke concurrentie voor de grote zakelijke bioscopen. Deze monopolist stelt de tarieven voor openbare filmvertoning vast. In 2021 verdubbelt FilmService die tarieven draconisch voor de kleinere filmvertoners.
      Filmhuis Hengelo kan dit enigszins opvangen door steeds meer vertoningen van dezelfde film te programmeren  (nog kleinere filmhuizen met slechts één vertoning per film zijn de klos). Voor Filmhuis Hengelo houdt dit wel in dat het financieel niet goed meer mogelijk is om nog in een bepaald samenwerkingsverband een speciale film te vertonen, tenzij dit een film is die toevallig voor meerdere vertoningen al geprogrammeerd staat in het reguliere programma.

 

    • Commerciële familiefilms worden een nieuw vast aanbod in de schoolvakanties.

 

    • Het Filmhuis stimuleert 'ontmoeting tussen klanten' indirect via een verplichte betaling voor een consumptie in het schouwburgcafé bij aanschaf van een filmkaartje.

 

  • Bij nieuwe activiteiten speelt het element van zelfpromotie van het Filmhuis wat sterker mee, bijvoorbeeld: de jaarlijkse buitenfilm, deelname aan festivals en aan bijvoorbeeld een mode-spektakel.