De wisselwerking van het filmhuis met de samenleving komt onder meer tot uitdrukking in de programma ontwikkeling en in de verscheidenheid van ons filmaanbod. Films waarin uiteenlopende sociaal-maatschappelijke thema's een belangrijke rol spelen en die aan ons hoofd én aan ons hart appelleren, zijn daarbij van oudsher belangrijk bij Filmliga / Filmhuis Hengelo.

 

Inleiding

 
De ontwikkeling van van onze programma's vertoont een samenhang met bredere maatschappelijke ontwikkelingen.

In de 20ste eeuw bestaat een groot deel van het publiek van de Filmliga uit sociaal bewogen babyboomers: maatschappelijke betrokkenheid en solidariteit zijn belangrijk. Ten tijde van die Filmliga (1990 - 2010) valt in de gemeente Hengelo 1/3 tot bijna de helft van het aantal stemmen voor de gemeenteraad toe aan progressieve partijen (PvdA, GL, SP). Programma ontwikkeling bij de Filmliga heeft een wat progressieve signatuur.

Begin 21ste eeuw zijn veel "boomers" inmiddels welvarende senioren en latere generaties zijn van jongs af aan voor een goed deel welvarend (al blijven er ook groepen die niet delen in die welvaart). De beleveniseconomie is in opkomst en het eigen belang en bezit van het individu krijgen steeds meer gewicht. Dit is wat in de ecologie bekend staat als het shifting baseline syndrome: mensen ervaren de situatie waarin zij opgroeien als normaal terwijl deze toestand vaak al aanzienlijk is veranderd ten opzichte van vroeger. Er is een soort van geheugenverlies van het vroegere normaal. Geleidelijk groeit Nederland zo maatschappelijk en politiek steeds behoudender en rechtser - en Hengelo volgt die trend.

Ten tijde van het Filmhuis (na 2011) valt nog maar een kwart van het aantal stemmen voor de gemeenteraad toe aan de progressieve partijen en per 2026 is dat nog maar 1/5de deel. Onder invloed van het neoliberale denken wordt alles zakelijker. Na de omvorming van Filmliga tot Filmhuis vervaagt geleidelijk de progressieve signatuur en krijgt in de programma ontwikkeling een meer culturele betrokkenheid en zakelijker benadering de overhand.

De maatschappij verandert - het Filmhuis beweegt mee.

 


In de programma ontwikkeling ligt het accent wat meer in het maatschappelijk engagement bij mens en maatschappij. Dit gaat verder dan enkel het vertonen van films. Film is een middel om bewustwording te vergroten en maatschappelijke betrokkenheid te stimuleren. Dit uit zich in de programmering in bijvoorbeeld bij:

Diverse programma's bieden zo een moment van kennis en reflectie, van verdieping en inspiratie. Je bekijkt zo een film met andere ogen en ontdekt dingen die je anders zouden zijn ontgaan.

Ondanks het gestaag groeiend aanbod van zowel voorstellingen en filmtitels, stagneren en dalen de aantallen bezoekers en filmpashouders.

 

 
De transformatie van filmliga naar filmhuis behelst méér dan alleen die naamgeving. We slaan nieuwe wegen in: de bedrijfsvoering en programmering veranderen geleidelijk. De progressieve signatuur vervaagt wat en de samenwerkingsverbanden veranderen. In de programma ontwikkeling verschuift het accent naar kunst en cultuur - een meer cultureel engagement treedt naar voren.
 

Er komen ook meer momenten van plaatselijke samenwerking met een ad hoc karakter (al dan niet maatschappelijk, cultureel of commercieel van aard - zoals gespecificeerd in de seizoenverslagen op deze website).
 

 
Andere veranderingen waaronder ook in de programma ontwikkeling hebben een meer of minder zakelijk accent:

  • Klassiekers die wij vertonen in het tweede decennium van deze eeuw bij Filmhuis Hengelo blijven zonder aanvullende lezingen. Het betreft een onsamenhangende, maar een juist meer diverse selectie van klassieke films. Minder verdieping, maar meer nostalgie en ontspanning.
  • Er vindt een kwalitatieve verbetering plaats bij de techniek: in 2012 vervangt nieuwe digitale techniek de traditionale analoge filmprojectie met celluloid filmrollen.
  • Commerciële familiefilms worden een nieuw vast aanbod in de schoolvakanties;
  • Verplichte betaling voor een consumptie in het schouwburgcafé bij aanschaf van een filmkaartje ("om de ontmoeting tussen klanten te stimuleren");
  • Bij de nieuwe activiteiten speelt het element van zelfpromotie sterker mee, bijvoorbeeld: de jaarlijkse buitenfilm, deelname aan festivals en aan bijvoorbeeld een mode-spektakel;
  • De folders krijgen een professionele vormgeving en uitvoering (per seizoen 2018-2019).

De omvorming van filmliga naar filmhuis is, waarschijnlijk door een combinatie van bovengenoemde veranderingen, bij het publiek een succes. Groeiende aantallen voorstellingen en filmtitels gaan gepaard met groeiende aantallen bezoekers en filmpashouders.

 


Ons vierde decennium begint met enkele seizoenen covid-19 epidemie: beperkende maatregelen en lockdowns gooien de programma's in de war. Aanvang 2022 normaliseert de situatie weer.
Met betrekking tot de programma ontwikkeling verandert er wel iets:

  • De culturele functie krijgt wat minder nadruk, en
  • Er komt meer aandacht voor sociale verbinding en gezelligheid met de klanten.

Structurele plaatselijke culturele samenwerkingsverbanden zijn beëindigd.
Bij Filmhuis Hengelo blijken rond 2020 veel bovengenoemde structurele plaatselijke culturele samenwerkingsverbanden te zijn beëindigd. De culturele en maatschappelijke betrokkenheid van het filmhuis blijven wel in stand via ad hoc deelname aan diverse evenementen, zoals gespecificeerd in de jaaroverzichten vanaf seizoen 2021-2022.

Toenemende overlap met de commerciële bioscoop.
Een onderzoek van het Filmkenniscentrum uit 2019 naar filmhuizen in vooral Overijssel laat zien dat juist de culturele functie van filmhuizen op de achtergrond lijkt te raken. In de programma ontwikkeling zou er een toenemende overlap zijn met de programma's van commerciële bioscopen. De kwaliteitsfilm groeit boven de filmhuis-niche uit en lijkt mede commercieel interessant te worden voor de bioscopen.
Blijkbaar zet deze ontwikkeling zich elders in Twente al iets eerder in dan in Hengelo. Maar vanaf seizoen 2021-2022 groeit toch ook in Hengelo de overlap met de plaatselijke commerciële bioscoop:

  • seizoen 2021-2022 : 1 filmtitel overlap (De slag om de Schelde).
  • seizoen 2022-2023 : 3 filmtitels overlap (Downton Abbey - a new era; Elvis; Knor).
  • seizoen 2023-2024 : 6 filmtitels overlap (Oppenheimer; Human forever; Killers of the flower moon; The zone of interest; Wish; Wonka).
  • seizoen 2024-2025 : 14 filmtitels overlap (Hit man; Challengers; Een schitterend gebrek; De wilde Noordzee; Lee; Anora; Tegendraads; Monsieur Aznavour; A complete unknown; Babygirl; Maria; Emilia Pérez; The brutalist; The salt path).
  • seizoen 2025-2026 : opnieuw een aanzienlijke overlap, maar gedurende het seizoen heeft de exploitant van de commerciële bioscoop Movie Unlimited in Hengelo besloten de activiteiten te beëindigen. De bioscoop kampte al sinds de covid-19 epidemie met aanhoudende verliezen en een structureel onrendabele exploitatie. Daardoor lijkt de culturele functie van het filmhuis in Hengelo wat dit betreft voorlopig wat minder onder druk.


Een nieuwe ontwikkeling in het vierde decennium is dat "de ontmoeting tussen filmliefhebbers", zoals een doelstelling van dit Filmhuis luidt, meer inhoud krijgt. In het verleden is dit ingevuld door het 1ste drankje bij de prijs van het filmkaartje inbegrepen in rekening te brengen. Aanvullend is er nu na de periode van de covid-19 epidemie (sinds seizoen 2022-2023):

  • een stamtafel in het schouwburgcafé bij gekomen om sociale contacten te bevorderen;
  • in 2023 en 2024 drie maal een supergezellige filmquiz in het programma opgenomen (de belangstelling viel helaas tegen);
  • speciale themadagen, in het verleden soms gepaard gaande met lezingen, gaan met ingang van 2022 onder het motto Food & Film gepaard met een gezellige, gezamenlijke lunch in het schouwburgcafé;
  • p.m.